Als zorgprofessional ben je gewend aan stressvolle situaties. Of je nu huisarts, verpleegkundige of arts bent. Maar tijdens de coronapandemie is de werkdruk lange tijd erg hoog (geweest). Dan kan je lichamelijk en mentaal uitgeput raken. Hoe blijf je als zorgprofessional mentaal gezond in de coronapandemie? Op deze pagina vind je tips voor hoe je goed voor jezelf blijft zorgen.

Lichamelijke of mentale uitputting kan verschillende oorzaken hebben. En die hoeven niet altijd met je werk te maken te hebben. Ook persoonlijke omstandigheden kunnen invloed hebben op je werk als zorgprofessional.  

Lichamelijke uitputting door je werk

  • Hoge werkdruk
  • Beschermende pakken dragen
  • Over je eigen grenzen heengaan

Mentale uitputting door je werk

  • Voortdurend alert en waakzaam zijn
  • Minder onafhankelijk kunnen handelen en strikte procedures volgen
  • Onzekerheid, onduidelijkheid en discussie over de beste manier van handelen
  • Moeilijke keuzes maken 
  • Schuldgevoelens over de minder hoge kwaliteit die je kan leveren in de zorg 
  • Het overlijden van relatief veel patiënten 
  • Het vooruitzicht van blijvende hoge werkdruk en stressvolle situaties
  • Patiënten niet kunnen aanraken en daardoor niet of moeilijk kunnen steunen
  • Patiënten en nabestaanden afscheid van elkaar zien nemen zonder echt contact
  • Onbegrip of zelfs agressie van naasten over de manier waarop je de zorg levert
  • Zorgen over het aantal besmettingen en ziekenhuisopnames in de komende periode
  • Je collega’s minder zien en spreken door de hoge werkdruk of het tijdelijk op andere afdelingen werken 
  • Anders denken dan je collega’s over onderwerpen zoals vaccinatie

Lichamelijke en mentale uitputting door je persoonlijke situatie

  • Angst dat je zelf besmet raakt en het coronavirus overdraagt aan dierbaren
  • Naasten die zich zorgen maken over jouw gezondheid
  • Andere mensen die je zien als besmettingsbron en contact vermijden
  • Minder sociaal contact door de hoge werkdruk
  • Te weinig tijd voor jezelf hebben en niet kunnen stilstaan bij hoe het met je gaat en wat je nodig hebt om lichamelijk en mentaal fit te blijven
  • Frustratie of teleurstelling door mensen die anders denken over het virus
  • Problemen met de opvang van je kinderen door besmetting of sluiting van scholen

Het is belangrijk om mentaal gezond te blijven tijdens de coronapandemie. Jouw stressreactie herkennen kan daarbij helpen. Stressreacties zijn signalen die aangeven dat je je grens bereikt. Hoe herken je die stresssignalen en hoe kan je daarmee omgaan?

  • Herken je signalen bij jezelf? Ga dan na wat je uit balans brengt en wat je helpt. De barometer kan een hulpmiddel zijn. Misschien spelen persoonlijke omstandigheden mee. Deel dat dan met je teamleider of collega’s.
  • Sta er dagelijks bij stil hoe het met je gaat. Praat erover met anderen, ‘voel’ het of schrijf er iets over op.
  • Doe dingen die je energie geven. Denk aan manieren die je in het verleden hielpen om met stressvolle periodes om te gaan. Kan dat niet door de maatregelen? Verzin dan varianten daarop.
  • Laat los waar je geen invloed op hebt. Daarmee voorkom je piekeren. Humor helpt om de situatie te relativeren.

  • Sluit de werkdag bewust af en laat je werk achter op je werk. Bijvoorbeeld door thuis een douche te nemen en aan heel andere ontspannende dingen te denken.
     
  • Vraag aan een vertrouwd persoon om thuis te zijn als je terugkomt uit je werk. Zo kan je je verhaal kwijt.
     
  • Blijf in contact met anderen. Maak (video)belafspraken met familie en vrienden.
     
  • Laat je naasten weten dat hun bezorgdheid normaal is. Je familie, vrienden en kinderen kunnen zich namelijk zorgen maken over je gezondheid en die van henzelf. 
     
  • Neem tijd om op te laden als je niet werkt. Zorg voor ontspanning. Dat kan door ontspanning, zoals muziek maken of luisteren, in de natuur zijn, puzzelen, kleuren, ontspanningsoefeningen of meditatie. Neem echt tijd voor jezelf, waarin niets ‘moet’. Dat kan ook door inspanning, zoals tuinieren, klussen, hardlopen of (thuis)work-outs. Hier zijn veel apps en online filmpjes voor.

  • Blijf goed eten en drinken. Sommige mensen gaan veel meer eten als ze onder druk staan. Anderen vergeten juist te eten en drinken. Probeer tijdens je werkdag gezond te eten en drinken en vermijd cafeïne.
     
  • Neem op tijd pauze. Spreek voorafgaand aan elke dienst af hoe en wanneer iedereen pauze neemt: laat je niet overvallen door de hectiek. Bouw met collega’s pauzemomenten in en vang het voor elkaar op.
     
  • Doe een ademhalingsoefening. Als je gespannen bent, adem je vaak sneller en oppervlakkiger dan normaal. Door hierop op te letten en ademhalingsoefeningen te doen, kan je je ademhaling rustiger maken. Dit helpt om je te ontspannen en je kalmer en energieker te voelen. Veel gratis apps en websites bieden begeleide ademhalingsoefeningen aan.
     
  • Heb aandacht voor elkaar op het werk. Dat helpt bij het vasthouden van een gevoel van saamhorigheid en gezamenlijke focus.
     
  • Bespreek met collega’s en je leidinggevende wat je nodig hebt om je werk op een goede manier te blijven doen. Denk hierbij aan de korte en lange termijn. Deel ook manieren met elkaar om met de situatie om te gaan.
     
  • Geef je grenzen aan. Dit kan lastig zijn, omdat je je verantwoordelijk voelt voor patiënten. Je wil ook de werkdruk niet verhogen voor collega’s. Bespreek in je team wat voor iedereen haalbaar is en wat niet.
     
  • Bedenk wat goed gaat. Geef jezelf hier waardering voor.
     
  • Schakel hulp in als je je grens hebt overschreden. Het kan lastig zijn om die te herstellen. Schakel daarom hulp in van je partner, familie, collega of leidinggevende om te bespreken hoe je dit samen aanpakt.
  • Stel een moreel beraad voor in het team. Dat is een overleg tussen artsen, verpleegkundigen en soms andere betrokkenen over ingewikkelde patiëntcasussen en de (ethische) dillema’s die daarbij horen. Wat doen we en waarom? Een opgeleide voorzitter, zoals een geestelijk verzorger of ethicus, begeleidt het overleg. Zo’n overleg draagt bij aan het delen van verantwoordelijkheid en verbinding in een team.

Ben je leidinggevende? Bekijk meer informatie voor leidinggevenden in de zorg.

Heb je behoefte aan meer ondersteuning? Vraag dan aan je leidinggevende of collega’s waar je binnen en buiten werktijden terecht kan. Dit kan een vertrouwenspersoon zijn, peersupport, een buddy, bedrijfsopvangteam, bedrijfsarts of een psycholoog binnen of buiten de organisatie.

Meer hulp

  • Contactpunt psychosociale ondersteuning voor zorgprofessionals. ARQ IVP heeft een speciaal contactpunt voor psychosociale ondersteuning zorgprofessionals tijdens de coronacrisis. Het contactpunt zorgprofessionals is 7 dagen in de week te bereiken tussen 8.30 -21.30 uur op telefoonnummer 088 330 55 00.
     
  • De Zelfscreener van ARQ IVP is een online vragenlijst. Hij bevat onder andere vragen over de door corona veranderde werksituatie. De uitslag laat zien of je energie en stress in balans zijn. Ook krijg je tips over ondersteuningsmogelijkheden. 
     
  • In het gratis te downloaden boek Zorgen voor Professionals staan meer tips voor zelfzorg tijdens en na de coronacrisis. Het boek is ook beschikbaar in 8 andere talen.
     
  • Deze leidraad voor leidinggevenden en zorgmedewerkers omschrijft beleidsadviezen en interventies om mentale klachten te voorkomen. Deze is ontwikkeld door het Amsterdam UMC Universitair Medisch Centrum, Trimbos-instituut, de V&VNVerpleegkundigen & Verzorgenden Nederland en de NVABNederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde.
     
  • Wil je als organisatie aan de slag met teamreflectie? Via het programma Waardigheid en Trots van Vilans kun je gratis materialen downloaden. Je vindt er een train-de-trainer handleiding, een werkboek voor zorgmedewerkers en presentaties met uitleg. 
     
  • Tips en adviezen voor de mentale gezondheid van zorgprofessionals vind je op de website van het ministerie van Defensie. Bekijk ook de webinar.
     
  • Samen sta je sterker van CNV Zorg en Welzijn biedt extra ondersteuning voor medewerkers in zorg en welzijn die in het werk te maken krijgen met corona. Professionele coaches bieden op vrijwillige basis extra mentale coaching en een luisterend oor. Ze verwijzen als het nodig is door naar gespecialiseerde hulp.
     
  • Het Platform Stress de Baas is speciaal voor werkgevers en werknemers in de zorg en helpt je organisatie bij goed werkgeverschap. Het platform biedt specialistische kennis over werken onder stressvolle omstandigheden, zoals tijdens de coronacrisis.
     
  • Via PsyHAG vind je informatie over de psychische gevolgen van de coronacrisis. De kaderhuisartsen geven een actueel overzicht met informatie over zorg voor de zorgverleners. Er is ook informatie voor de patiënt en ondersteuningsmateriaal voor het werk van de huisarts en POH-GGZ Geestelijke gezondheidszorg
     
  • De gratis bundel ‘Ethische dilemma’s in de zorg tijdens corona’ gaat in op voorbeelden uit de zorg van ingewikkelde besluitvorming, waarin visies en waarden botsen. De bundel geeft tips om het gesprek aan te gaan. Met jezelf, een collega of jouw team over dat ene besluit waar je nu nog van wakker kan liggen.
     
  • Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst De KNMG heeft een ethische toolkit opgesteld met een praktisch stappenplan, columns en artikelen. Die kunnen helpen om morele dilemma’s te analyseren en tot een goede afweging te komen.

  • De (concept) handreiking COVID-19 en werk biedt praktische tips voor werkgevers, werknemers, zelfstandig werkenden en zorgverleners hoe om te gaan met doorgemaakte corona infectie en werk. De handreiking wordt ontwikkeld door Stichting Centrum Werk Gezondheid, namens de Commissie Werk Gezondheid met steun van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid). 

  • Bekijk nog meer hulplijnen.