Als zorgprofessional merk je dat de agressie in de zorg toeneemt. Het contrast met de eerste golf is groot. Eerst waren zorgprofessionals de helden, nu reageren mensen sneller boos, schelden je uit of zijn niet meer voor rede vatbaar. Dat heeft impact op je werk, werkplezier en je mentale gezondheid. Op deze pagina vind je meer informatie en tips hoe je kan omgaan met agressie van anderen.

Waarom is er meer agressie?

In alle crises zien we verschillende fases in hoe mensen reageren op de situatie, zo ook in de coronacrisis. In de eerste fase is er meer eensgezindheid en verbondenheid. Mensen willen er samen de schouders onder zetten. Op dit moment zitten we in een andere fase van de crisis. Mensen voelen meer stress, angst of druk en worden sneller agressief. Meestal komt dat door een gevoel van wanhoop, frustratie of onzekerheid. Bijvoorbeeld omdat iemand zich zorgen maakt over zijn eigen gezondheid of die van een dierbare.

Soorten agressief gedrag

Mensen uiten op verschillende manieren hun agressie:

  • Met woorden, door bijvoorbeeld  schelden, beledigen, intimideren of bedreigen
  • Lichamelijk, bijvoorbeeld door vastgrijpen, een dreigende houding of slaan

De achterliggende reden van agressief gedrag kan verschillen. Er zijn twee soorten agressie  die we hier bespreken:

  • Frustratie agressie: agressie als uiting van frustratie of boosheid
  • Instrumentele agressie: de agressie is doelmatig en erop gericht jou iets te laten doen

In de folder ‘Omgaan met agressie’ lees je meer over deze soorten agressie.

Wat gebeurt er met mij als ik te maken krijg met agressie?

Je eerste reactie op agressie is instinctief om jezelf in veiligheid te brengen. Vaak reageert je lichaam al met kleine signalen wanneer iemand over je grenzen gaat. Je kan deze signalen opvatten als ‘waarschuwingssignalen’. Iedereen reageert anders op agressie. Voorbeelden van lichamelijke waarschuwingssignalen in een dreigende situatie zijn: 

  • Snellere, oppervlakkige ademhaling
  • Zweten
  • Trillen
  • Hartkloppingen
  • Duizeligheid
  • Verhoging van spierspanning
  • Bleek wegtrekken of rood aanlopen

Door je eigen waarschuwingssignalen te leren kennen, krijg je gemakkelijker controle over je eerste reactie op een heftige situatie. Eerste reacties zijn:

  • vechten (de confrontatie aangaan)
  • vluchten (uit de situatie weggaan)
  • verstarren (dichtklappen)

Wat kan ik doen bij agressief gedrag? 

Sta stil bij je eerste automatische reactie
Welke lichamelijke reacties merk je bij jezelf op? Ga na wat je eerste reactie is op agressief gedrag: vechten, vluchten of verstarren? 

Controle krijgen over je reactie
Probeer controle te krijgen over je eerste reactie met de volgende tips:

  • Merk op dat je lichamelijk reageert. Het is een signaal van je lichaam dat je goed moet opletten. Hoe eerder je je lichamelijke signalen leert herkennen, hoe makkelijker je jezelf kan kalmeren.
  • Kalmeer jezelf. Let op je ademhaling en de spanning in je lichaam. Adem rustig uit, en laat daarbij de spanning in je lichaam los.
  • Richt je aandacht vervolgens op de ander. Vraag jezelf af waarom iemand agressief reageert. Probeer je in te leven in de situatie van de ander. Agressie ontstaat vaak omdat iemand gefrustreerd is en zich wanhopig of machteloos voelt. Het helpt om te bedenken dat de agressie meestal niet persoonlijk is. 

Hoe verminder ik spanning en agressie bij de ander? 

Strategie bij frustratie-agressie
Wanneer je te maken krijgt met frustratie-agressie volg je de BAMBOE-strategie. Dit houdt in dat je de ander eerst stoom laat afblazen, zodat je vervolgens het onderliggende probleem kan bespreken:

  • Maak contact met de ander door actief te luisteren en vragen te stellen
  • Blijf beleefd en toon begrip voor de situatie en emoties van de ander
  • Geef duidelijk aan wat je voor de ander kan betekenen

Strategie bij instrumentele-agressie
Begrenzen is het allerbelangrijkst bij reageren op instrumentele agressie. Voor begrenzen gebruik je de BETON-strategie. Hoe eerder je de grens trekt, hoe effectiever de strategie werkt:

  • Benoem het ongewenste gedrag en meld dat het gedrag moet stoppen
  • Gebeurd dat niet, geef dan de keuze: het gesprek stopt of de persoon past zich aan
  • Blijf zelf in controle, houd de regie en laat je niet meeslepen in het ongewenste gedrag

In de folder ‘Omgaan met agressie’ lees je meer over de verschillende strategieën en hoe je die stapsgewijs uitvoert.

Ik heb steeds vaker te maken met agressief gedrag. Meer hulp

Wanneer je vaker te maken krijgt met mensen die agressief reageren en je merkt dat je het lastig vindt om de spanning te verminderen, vraag dan hulp bij je leidinggevenden. Er bestaan veel trainingen om te leren omgaan met verschillende vormen van agressie. Bekijk ook het uitgebreide stappenplan in de folder ‘Omgaan met agressie’.

Tips voor nazorg na een agressieve situatie 

Wanneer je het stressvolle gesprek hebt afgerond, is het verstandig de tijd te nemen om tot rust te komen. Hierbij helpen de volgende tips:

  • Zoek een rustige en veilige omgeving om op adem te komen. Het helpt als je bij collega’s je verhaal kwijt kan. Of bel een vriend of familielid.
  • Maak altijd een melding bij je leidinggevende. Je staat er niet alleen voor. Veel organisaties bieden nazorg wanneer je te maken krijgt met agressie en bedreigende situaties

Meer informatie

  • Bekijk ook de informatie en tips over zelfzorg voor professionals  en stress en angst 
  • Contactpunt psychosociale ondersteuning voor zorgprofessionals: als je bijvoorbeeld bang ben of blijft piekeren na een stressvol gesprek helpt een gespecialiseerd psycholoog je hiermee om te gaan. Het contactpunt is 7 dagen per week bereikbaar tussen 8.30 en 21.30 uur op telefoonnummer 088 – 3305500 (gebruikelijke belkosten).